Tin tức sức khỏe,
thông báo về DYM

1. Cysticercose là gì?

Cysticercose (hay còn gọi là bệnh ấu trùng sán dây lợn) là tình trạng cơ thể con người bị nhiễm ấu trùng của sán dây lợn (Taenia solium).

Thông thường, sán dây trưởng thành sống trong ruột người và gây bệnh sán dây (taeniasis). Tuy nhiên, khi con người nuốt phải trứng sán, trứng sẽ nở thành ấu trùng, chui qua thành ruột, theo dòng máu đi đến các cơ quan như não, mắt, cơ, da, tim, phổi, và tạo thành các nang ấu trùng.

Tình trạng này được gọi là Cysticercose, là một bệnh ký sinh trùng nguy hiểm, có thể gây tổn thương nghiêm trọng hệ thần kinh và thậm chí đe dọa tính mạng.

2. Nguyên nhân gây bệnh

Nguyên nhân chính là nuốt phải trứng sán dây lợn (Taenia solium). Có 3 con đường lây nhiễm phổ biến:

• Ăn phải thực phẩm hoặc nước uống nhiễm trứng sán: Thường gặp khi ăn rau sống, trái cây rửa không sạch, hoặc dùng nước bẩn.

• Tự nhiễm: Người đang có sán dây trưởng thành trong ruột có thể tự nhiễm khi trứng sán từ ruột trào ngược lên dạ dày, nở thành ấu trùng và đi vào máu.

• Vệ sinh kém hoặc sống trong môi trường ô nhiễm phân: Ruồi, gián hoặc tay bẩn sau khi tiếp xúc với phân người có trứng sán có thể làm lây lan mầm bệnh.

3. Cơ chế gây bệnh

Khi vào cơ thể, trứng sán nở ra ấu trùng, xuyên qua thành ruột và di chuyển theo máu đến các mô. Tại đây, chúng phát triển thành các nang chứa ấu trùng có kích thước vài milimét đến vài centimet.

Những nang này có thể tồn tại nhiều năm, gây viêm, chèn ép và tổn thương cơ quan bị nhiễm.

Các vị trí thường bị ảnh hưởng:

• Não – thể nguy hiểm nhất

• Cơ vân và mô dưới da

• Mắt (võng mạc, thủy tinh thể)

• Tim và phổi (ít gặp hơn)

4. Triệu chứng của bệnh

Biểu hiện của Cysticercose phụ thuộc vào vị trí và số lượng nang ấu trùng trong cơ thể.

a. Nếu ấu trùng ở não

Đây là thể nguy hiểm và phổ biến nhất, chiếm hơn 60% trường hợp. Các triệu chứng có thể bao gồm:

• Đau đầu kéo dài, dai dẳng.

• Co giật hoặc động kinh (là triệu chứng thường gặp nhất)

• Buồn nôn, nôn ói

• Giảm trí nhớ, thay đổi tính cách

• Rối loạn thị giác, yếu liệt tay chân, nói khó

• Trong trường hợp nặng: tăng áp lực nội sọ, hôn mê

b. Nếu ấu trùng ở cơ hoặc da

• Xuất hiện các nốt nhỏ dưới da, mềm hoặc chắc, di động được, thường không đau.

• Đôi khi có cảm giác ngứa hoặc căng tức nhẹ.

• Ở cơ, có thể gây đau âm ỉ, co cứng nhẹ hoặc yếu cơ.

c. Nếu ấu trùng ở mắt

• Giảm thị lực, nhìn mờ.

• Đau nhức mắt.

• Thậm chí có thể mù vĩnh viễn nếu không điều trị sớm.

5. Chẩn đoán

Bác sĩ sẽ dựa trên lâm sàng kết hợp các xét nghiệm cận lâm sàng để xác định bệnh.

• Chụp CT hoặc MRI não: thấy hình ảnh các nang nhỏ, đôi khi có đầu sán bên trong (“dấu chấm trắng trong nang”).

• Siêu âm cơ hoặc mắt: phát hiện các nang di động.

• Xét nghiệm huyết thanh (ELISA, Western Blot): tìm kháng thể chống lại ấu trùng sán.

• Sinh thiết mô: xác định trực tiếp ấu trùng trong mô (nếu có nốt dưới da hoặc cơ).

• Công thức máu: có thể thấy bạch cầu ái toan tăng nhẹ.

6. Điều trị bệnh Cysticercose

Việc điều trị phụ thuộc vào vị trí và mức độ tổn thương.

a. Điều trị nội khoa

• Thuốc diệt ấu trùng: Albendazole hoặc Praziquantel, dùng theo chỉ định bác sĩ.

• Thuốc chống viêm: giảm phản ứng viêm do nang bị tiêu hủy.

• Thuốc chống co giật: trong trường hợp bệnh nhân bị động kinh.

• Theo dõi sát trong quá trình điều trị, vì khi ấu trùng chết có thể gây phù não hoặc tăng triệu chứng thần kinh tạm thời.

b. Điều trị ngoại khoa

• Phẫu thuật được chỉ định khi có nang trong mắt, trong não gây chèn ép hoặc tắc nghẽn dòng dịch não tủy.

• Dẫn lưu não thất trong trường hợp tăng áp lực nội sọ do tắc nghẽn.

c. Chăm sóc hỗ trợ

• Nghỉ ngơi, ăn uống đủ chất để nâng cao sức đề kháng.

• Điều trị triệu chứng phối hợp tùy từng thể bệnh.

7. Biến chứng nguy hiểm

Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng.

• Động kinh mạn tính.

• Mù lòa do tổn thương võng mạc.

• Tăng áp lực nội sọ, não úng thủy.

• Rối loạn tâm thần, liệt, hôn mê.

• Tử vong trong những trường hợp nặng hoặc nhiều nang trong não.

8. Phòng ngừa bệnh Cysticercose

Phòng bệnh vẫn là biện pháp hiệu quả và lâu dài nhất.

Các cách phòng ngừa gồm:

• Không ăn thịt heo tái, sống hoặc nấu chưa chín kỹ: Ấu trùng sán có thể còn sống trong thịt heo nếu chưa được nấu chín hoàn toàn.

• Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.

• Giữ vệ sinh thực phẩm: Rửa sạch rau quả, dùng nước sạch để chế biến.

• Quản lý tốt phân người: Không phóng uế bừa bãi, xử lý phân hợp vệ sinh để tránh phát tán trứng sán ra môi trường.

• Tầm soát và điều trị sớm bệnh sán dây ở người và heo.

• Giáo dục cộng đồng về vệ sinh ăn uống và nguy cơ lây nhiễm ký sinh trùng.

9. Khi nào cần đi khám?

Hãy đi khám bác sĩ nếu bạn có một trong những dấu hiệu sau:

• Co giật, đau đầu kéo dài không rõ nguyên nhân.

• Xuất hiện các nốt nhỏ dưới da di động được.

• Thị lực giảm đột ngột hoặc nhìn mờ.

• Sống hoặc làm việc ở vùng có nhiều người nuôi heo, vệ sinh kém.

Phát hiện sớm giúp điều trị dễ dàng và tránh biến chứng nặng nề.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Bệnh Cysticercose có lây từ người sang người không?

Có thể lây nếu người khỏe nuốt phải trứng sán từ phân người bệnh. Tuy nhiên, không lây trực tiếp qua tiếp xúc da hay hô hấp.

2. Có thể nhiễm bệnh khi ăn thịt heo bị sán không?

Có thể nhiễm sán dây trưởng thành, nhưng để mắc Cysticercose, người bệnh phải nuốt phải trứng sán (thường do ăn uống nhiễm bẩn, không phải từ thịt heo nấu chín).

3. Bệnh này có chữa khỏi hoàn toàn không?

Nếu được điều trị sớm, phần lớn trường hợp có thể khỏi. Tuy nhiên, khi ấu trùng đã gây tổn thương não hoặc mắt nặng, di chứng có thể tồn tại lâu dài.

4. Có cách nào phát hiện sớm bệnh này không?

Không có xét nghiệm tầm soát thường quy. Tuy nhiên, nếu có biểu hiện thần kinh hoặc nốt dưới da, nên đi khám chuyên khoa ký sinh trùng hoặc thần kinh để làm xét nghiệm cần thiết.

5. Làm sao phân biệt sán dây và ấu trùng sán?

• Sán dây là thể trưởng thành sống trong ruột, gây rối loạn tiêu hóa.

• Ấu trùng sán (Cysticercose) là thể non, di chuyển trong cơ thể và tạo nang ở các cơ quan khác nhau.

Kết luận

Cysticercose là một bệnh ký sinh trùng nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa được bằng vệ sinh ăn uống và xử lý phân đúng cách. Phát hiện sớm, điều trị đúng phác đồ và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ sẽ giúp người bệnh tránh được các biến chứng nặng nề, đặc biệt là tổn thương não và mắt.

Để đặt lịch khám và theo dõi tình trạng nhiễm Cysticercose tại DYM Medical Center, quý khách vui lòng liên hệ:

DYM MEDICAL CENTER SÀI GÒN: Phòng B101-103, Tầng hầm B1, Tòa nhà mPlaza Saigon, Số 39 Lê Duẩn, Phường Sài Gòn, TP. Hồ Chí Minh.

DYM MEDICAL CENTER PHÚ MỸ HƯNG: Phòng 3A01, Tầng 3A, Tòa nhà The Grace, Số 71 Đường Hoàng Văn Thái, Phường Tân Mỹ, TP. Hồ Chí Minh.

DYM MEDICAL CENTER HÀ NỘI: Tầng hầm B1, Tòa nhà Epic Tower, Ngõ 19 Duy Tân, Phường Cầu Giấy, Hà Nội.

Hotline: 1900 2929 37